Zadatek czy zaliczka za stolik w restauracji: co mówi Kodeks cywilny

Zadatek to jedyna z tych dwóch instytucji, którą Kodeks cywilny opisuje wprost. Artykuł 394 § 1 mówi, że jeśli jedna strona nie wykona umowy, druga może od niej odstąpić bez wyznaczania dodatkowego terminu i zatrzymać otrzymany zadatek — a jeśli to ona go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Przepis zaczyna się jednak od ważnego zastrzeżenia: tak jest „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju”. Strony mogą więc umówić się inaczej, na przykład że zadatek wraca, gdy gość odwoła przyjęcie dwa tygodnie wcześniej.

Paragraf 2 opisuje zwykły przypadek: rodzina przychodzi, je, płaci, a zadatek zalicza się na poczet rachunku. Paragraf 3 — przypadki, w których zadatek wraca w całości i nikt nie płaci podwójnie: gdy umowę rozwiązano za porozumieniem, albo gdy do wykonania nie doszło z przyczyn, za które nie odpowiada żadna ze stron (albo odpowiadają obie). Zamknięcie lokalu po awarii prądu, za którą nikt nie odpowiada, to inny przypadek niż sala oddana komuś innemu na ten sam termin.

I to jest druga strona medalu, o której łatwo zapomnieć. Jeśli restauracja przyjęła zadatek na komunię na dwadzieścia osób, a potem sama nie wykona umowy — bo pomyliła terminy, bo wynajęła salę lepiej płacącej grupie — rodzina może żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokości. Zadatek dyscyplinuje gościa, ale tak samo dyscyplinuje lokal i jego księgę rezerwacji.

Regulamin rezerwacji na stronie albo formułka czytana przez telefon to wzorzec umowy, a nie postanowienie uzgodnione indywidualnie (art. 385¹ § 3). Takie postanowienia nie wiążą konsumenta, jeśli kształtują jego prawa sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy (art. 385¹ § 1). Katalog z art. 385³ podpowiada, gdzie jest najbliżej granicy: obok pkt 12 to pkt 16 — obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji nałożony wyłącznie na konsumenta — oraz pkt 17, czyli rażąco wygórowana kara umowna albo odstępne.

W tym samym materiale przypisanym UOKiK pada też praktyczna wskazówka: ani zadatek, ani zaliczka nie powinny odpowiadać całej cenie usługi. Rozsądny zadatek to część wartości przyjęcia, a nie cały rachunek z góry.

Uwaga na grudzień: wigilię firmową zamawia zwykle spółka, a nie konsument. Konsumentem jest osoba fizyczna, która zawiera umowę niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością (art. 22¹), więc ochrona z art. 385¹–385³ firmy co do zasady nie obejmuje. Wyjątek: przedsiębiorca będący osobą fizyczną, dla którego taka umowa nie ma charakteru zawodowego (art. 385⁵).